Auteur: De Taalfluisteraar

Het verschil tussen Brits en Amerikaans Engels

Het verschil tussen Brits Engels en Amerikaans Engels wordt wel eens vergeleken met het verschil tussen Belgisch-Nederlands of Vlaams en Nederlands Nederlands: in de schriftelijke taal is er niet zo’n verschil maar qua spreektaal des te meer.

En dat heeft voor een deel ook wel met cultuur te maken. Waar bij een Nederlanders een ja ook echt ja betekent, kan dat in Vlaanderen alsnog als nee worden geïnterpreteerd.

Zo is scherpzinnig sarcasme een typisch kenmerk van de Britse cultuur, en daar zijn de Britten behoorlijk trots op.

Maar waar de Britten goed weten dat bepaalde passief-agressieve zinnen verborgen betekenissen bevatten, zijn de meeste Amerikanen daar helemaal niet van op de hoogte.

Dat blijkt uit een onderzoek van YouGov, dat onderzocht hoe goed Amerikanen Brits sarcasme begrijpen. Aan een groep Britten en een groep Amerikanen werd gevraagd hoe ze een reeks veelgebruikte uitdrukkingen in gewone taal zouden zeggen.

Het ging om uitdrukkingen als quite good (redelijk goed), I would suggest (ik zou voorstellen) en I’ll bear that in mind (ik zal eraan denken).

YouGov ontdekte dat de meeste Britten wisten dat with the greatest respect (met het grootste respect) vaak wordt gebruikt wanneer iemand je een idioot noemt, maar minder dan de helft van de Amerikanen zou tot dat besluit komen.

De helft van de Amerikanen interpreteert with the greatest respect behoorlijk letterlijk en denkt dat de gesprekspartner wel degelijk respect voor hen heeft.

Een van de zinnen in het onderzoek was you must come for dinner. Terwijl 57 procent van de Britten weten dat dit louter uit beleefdheid wordt gezegd en geen echte uitnodiging is, waren er veel minder Amerikanen die deze zin zo begrepen.

“Tegelijk beledigend en schijnbaar beleefd zijn lijkt wel een geheim wapen van de Britten.”, zei iemand op Twitter. Iemand anders zei dat mochten de Britten gewoon zeggen wat ze dachten, de rest van de wereld hen gemakkelijker zou begrijpen.

Het gaat uiteraard om een cultureel verschil tussen beide Engelstalige landen. Het is misschien een boude bewering, maar misschien lijken Vlamingen taalkundig eerder op Britten en Nederlanders eerder op Amerikanen. Of drijf ik de analogie nu toch te ver?

Buitenaardse wezens zullen we niet begrijpen

De afgelopen jaren waren er diverse valse SETI-waarnemingen (SETI: zoektocht naar buitenaards leven), maar stel je voor dat het dit jaar zover is.

Misschien is de primeur voor een radiotelescoop in Rusland, of misschien voor een optische telescoop in de Verenigde Staten, maar in de loop van dit jaar ontvangt iemand ergens een signaal. Astronomen zijn skeptisch maar verwittigen hun collega’s en zetten toch andere telescopen over de hele wereld in. Het signaal is te specifiek of te vreemd om als natuurlijk fenomeen te worden beschouwd, en het herhaalt zichzelf stipt na een bepaald interval. Voorzichtig maar met enig enthousiasme raakt het nieuws bekend. We hebben een bericht van de sterren ontvangen!

Dus stellen we de interessante vraag: wat gebeurt er dan? (meer…)

Zullen buitenaardse wezens onze berichten begrijpen?

De afgelopen twee weken vroegen we ons af of er een universele taal bestond en of we de boodschappen van buitenaardse wezens zouden begrijpen. Maar wat met onze boodschappen? Zullen buitenaardse wezens die wel begrijpen?

De mens heeft tot dusver vier sondes de ruimte ingestuurd die platen of grammofoonplaten bevatten die hun oorsprong moeten verklaren aan iemand – of iets – die ze vindt. (meer…)

Is er een universele taal?

Het markante Oorlog der Werelden (War of the Worlds) van H.G. Wells uit 1898 was een van de eerste publicaties waarin buitenaardse ruimteschepen de atmosfeer van de aarde binnendrongen. Al meer dan honderd jaar lang denken mensen na over de implicaties en conflicten die kunnen ontstaan bij een eerste contact met mogelijk vijandige buitenaardse wezens.

Ongeveer tegelijkertijd begonnen we onze zoektocht naar een bewijs om onze schijnbare eenzaamheid in het heelal te weerleggen. (meer…)

Het Vlaams van Pom (1)

Pom is het pseudoniem van de Antwerpse tekenaar Jozef Van Hove (1919-2014). Zijn levenswerk was de stripreeks Piet Pienter en Bert Bibber.

Pom was ingenieur van opleiding maar raakte als illustrator aan de slag bij Het Handelsblad. Op 5 januari 1951 verscheen de eerste strook van de eerste strip van Piet Pienter en Bert Bibber. Met sarcastische en cynische humor en legendarisch geworden woordspelingen oogstte hij heel wat waardering bij de lezers. (meer…)

De ergste vertaalfout ooit

Tot 1870 was het Frankrijk van Napoleon III de dominante natie op het Europese vasteland, maar die positie werd bedreigd door het Pruisen van Wilhelm I, dat militair onder leiding stond van kanselier Otto von Bismarck. Pruisen had in de voorbije eeuwen immers heel wat grondgebied gewonnen en bedreigde nu ook Frans grondgebied.

Pruisen in het rood, de Zuid-Duitse staten in het oranje
(bron: Andreas Kunz, B. Johnen and Joachim Robert Moeschl: University of Mainz)

Keizer Wilhelm I

Anderzijds was er de kwestie Spanje. De Pruisische prins Leopold van Hohenzollern was voorbestemd om de Spaanse troon te bestijgen, maar dat zag Frankrijk niet zitten. Het land zou dan ingesloten zitten tussen twee staten waar iemand uit Pruisen de lakens uitdeelde. Napoleon III eiste daarom van keizer Wilhelm I dat hij zijn steun voor Leopold zou intrekken.

Napoleon stuurde een gezant naar Wilhelm I om de situatie te bespreken. Wilhelm verbleef op dat moment in Bad Ems en wenste niet op het verzoek van de Fransen in te gaan. Hij liet zijn adjudant aan de gezant vertellen dat hij niets toe te voegen had aan wat hij in het verleden al over de zaak had gezegd.

Over het gesprek van de adjudant met de gezant en de de weigering stuurde hij een telegram naar zijn kanselier Otto von Bismarck. Die liet van de in heel beleefde woorden geformuleerde weigering van Wilhelm een verkorte versie in de internationale pers verschijnen. Deze versie staat bekend als het Ems-telegram of Emser Depesche.

Bismarcks versie.

Voor de Franse versie van de weigering stond het toenmalige Franse nieuwsagentschap Havas in. En daarbij werd een fout gemaakt die grote gevolgen zou hebben. In het bericht werd verteld over de boodschap van de Adjudant van Wilhelm aan de gezant. In het Duits is ‘adjudant’ een hooggeplaatst persoon van de hofhouding die een vorst terzijde staat. Het agentschap liet het woord onvertaald, want ‘adjudant’ bestaat ook in het Frans. Maar in het Frans heeft het woord de betekenis van ‘onderofficier’. Het Franse volk voelde zich beledigd omdat Wilhelm een lage officier had gekozen om de boodschap aan de Franse gezant over te brengen.

De dagen nadien verschenen verdere foute vertalingen en interpretaties van de boodschap in de Franse pers, wat de Parijse bewoners danig ophitste.

Napoleon had absoluut geen zin in een oorlog met Pruisen maar hij werd door de oorlogszuchtige pers en de publieke opinie zwaar onder druk gezet. Op 19 juli 1870 verklaarde het beledigde Frankrijk de oorlog aan Pruisen.

Het Pruisische leger in Parijs

Het resultaat voor de Fransen was desastreus. Een goede zes maanden na de start was Frankrijk verslagen en kon het Pruisische leger op 1 maart een zegetocht maken over de Champs Élysées.

De politieke gevolgen waren groot: Napoleon moest het onderspit delven, wat meteen het einde van het Tweede Franse Keizerrijk betekende. De Derde Franse Republiek werd ingesteld.

Aan Duitse zijde was er een vereniging van het machtige Pruisen en Zuid-Duitsland tot het Duitse Keizerrijk.

De oorlog veroorzaakte een pokkenepidemie die aan een half miljoen mensen het leven kostte, veel meer dan de oorlog zelf.

Zonder de vertaalfout van Havas was er mogelijk nooit een Frans-Pruisische oorlog geweest. Het is dan ook met recht en reden de ergste vertaalfout ooit.

Ken jij nog dergelijke vertaalfouten die een behoorlijke impact hebben gehad? Laat het gerust via het contactformulier weten.

Miskenning van het Iers door de Anglicaanse Kerk

De familie Keane woont al decennialang in het Engelse Coventry. In juli 2018 stierf de in Ierland geboren Margaret Keane op een leeftijd van 73 jaar. Bijna twee jaar later vraagt de familie aan de kerk of ze op de steen boven haar graf in Exhall de woorden In ár gcroíthe go deo mag graveren. Dat betekent zoveel als voor altijd in ons hart.

De anti-Ierse rechter in kwestie

Maar de Anglicaanse Kerk, vertegenwoordigd door rechter Stephen Eyre, verbood het plaatsen van de woorden tenzij er ook een Engelse vertaling zou bij staan. De reden? De Ierse woorden alleen zouden kunnen worden beschouwd als een soort slogan die zonder vertaling een politiek statement kunnen vormen.

De familie was ontzet door de beslissing van de rechter. Maar ook anderen spreken over een vooroordeel en anti-Ierse gevoelens van de rechter.

Ondertussen heeft de Anglicaanse Kerk gezegd dat de beslissing niet het beleid van de Kerk weergeeft en dat de familie in beroep kan gaan bij het aartsbisdom. Maar daar heeft de familie geen zin in.

Het is ook een ietwat vreemde beslissing omdat de Anglicaanse Kerk haar bestaan aan de Ieren heeft te danken.

In het jaar 635 vroeg de koning van Northumberland, Oswald, de Ierse monnik Aidan om bisschop te worden van zijn koninkrijk. Aidan en andere Ierse monniken kregen het kleine eiland Lindisfarne van de koning. Dat werd het middelpunt van de verspreiding van het christendom in Noord-Engeland. Bijgevolg is de Ierse taal ook een belangrijk onderdeel van het erfgoed van de Anglicaanse Kerk.

De rechter was in dit geval overigens niet consequent. Eerder werd een andere familie in 2018 toegestaan om een Welsh woord op een grafsteen aan te brengen, zonder Engelse vertaling. En op het graf van komiek Spike Milligan in Winchelsea staan ook niet-vertaalde Ierse woorden: Dúirt mé leat go raibh mé breoite (Ik zei je toch dat ik ziek was).

De beroemde televisiepresentator Dara Ó Briain is ondertussen in de bres gesprongen voor de familie en noemde de beslissing van de rechter ‘ontzettend stom’.

Waarom we beter afstappen van ‘patiënt nul’

Met het hele gedoe rond het huidige coronavirus krijgen we weer te maken met de term patient zero of patiënt nul. Alleen al sinds maart kwam hij in zeven artikels op De Standaard voor.

Sinds de term per ongeluk in de jaren tachtig werd bedacht, is hij regelmatig maar ook misplaatst toegepast op de beheersing van de uitbraak van besmettelijke ziektes.

Begin maart tweette Steve Wozniak, medeoprichter van Apple, nog dat hij en zijn vrouw begin dit jaar de ziekte mogelijk de VS hadden binnengebracht en dus de patiënten nul waren. Later vertelde hij dat hij een grapje maakte.

In het Verenigd Koninkrijk gebruikte de Daily Mail dramatische taal en beschreef en de wanhopige jacht op de persoon die de dodelijke ziekte in het land had verspreid. The Mail on Sunday ging nog een stap verder en vroeg zich af of Michel Barnier, de hoofdonderhandelaar van de EU, het virus niet als patiënt nul naar number 10 had gebracht.

Patiënt nul is een term die goed in het oor ligt en in het rijtje van militaire uitdrukkingen uit de vorige eeuw past, zoals het uur nul (wanneer een actie van start gaat) en ground zero (het punt waaronder een bom ontploft). Het klinkt dus ook nog eens opwindend.

Maar behalve dat hij de aandacht trekt, levert de term vooral veel verwarring op. Hij is weinig precies en wordt daarom niet zo vaak door wetenschappers gebruikt. Want wat betekent de term?

Hij wordt voor drie verschillende scenario’s gebruikt: het eerste opgemerkte geval, het eerste geval hier en het eerste geval ooit. Door over ‘gevallen’ te spreken in plaats van ‘patiënten’, kunnen we specifieker zijn. Want zo kunnen we ook spreken over mensen die besmet en besmettelijk zijn maar geen officiële status van patiënt hebben.

In het geval van ‘eerste opgemerkte geval’ wordt doorgaans gesproken over het indexgeval; in het geval van ‘eerste geval hier’ gaat het om het primaire geval hier. Maar als het om ‘het eerste geval ooit’ gaat, grijpt men doorgaans toch weer terug naar patiënt nul omdat er geen alternatieve term bestaat (of is bedacht).

In tegenstelling tot wat films ons doen geloven, wordt deze persoon, het eerste menselijke geval bij een specifieke uitbraak, maar zelden gevonden. De patiënt die dan voor patiënt nul doorgaat, is doorgaans de persoon die als eerste een positief testresultaat kreeg.

Om verwarring te voorkomen, zouden we de échte patiënt nul het alfageval of uitwisselingsgeval kunnen noemen, waarbij alfa verwijst naar het absolute begin en uitwisseling naar het ogenblik waarop de ziekte van dier op mens is overgegaan.

Deze termen zijn alvast een pak duidelijker. Want met al zijn mogelijke betekenissen, is de term patiënt nul dus eigenlijk nietszeggend. En hij kan leiden tot gevaarlijke conclusies.

Begin vorige eeuw brak in New York een tyfuskoorts uit die zich onder de bevolking verspreidde. De autoriteiten besloten dat de Ierse kokkin Mary Mallon een ‘gezonde drager’ was: ze kon anderen besmetten maar ontwikkelde zelf geen symptomen. Toen later diverse infecties en twee doden werden getraceerd naar het ziekenhuis waar Mallon werkte, werd ze verbannen naar North Brother Island waar ze twintig jaar leefde tot aan haar dood in 1938.

Of denk maar aan het verhaal van Gaëtan Dugas, de Frans-Canadese steward die ten onrechte beschuldigd werd patiënt nul te zijn van de Noord-Amerikaanse aids-epidemie. Later bleek echter dat HIV al lang in de VS was binnengedrongen voordat er sprake kon zijn van Dugas. Maar hij was ondertussen zelfs door de New York Post als ‘de man die ons aids gaf’ genoemd. Hij overleefde zijn ziekte trouwens niet en stierf in 1984. Over dit geval is ook een film gemaakt.

De slotsom is dat journalisten de term patiënt nul beter vermijden. Ze zoeken beter preciezere termen of gebruiken deze die je eerder in dit artikel las.