Stel je een computerprogramma voor dat niet alleen bestaande talen vertaalt, maar zelf hele nieuwe talen bedenkt – met eigen klanken, grammatica en woordenschat. Wat klinkt als sciencefiction, is nu realiteit. Met ConlangCrafter, een AI-systeem ontwikkeld door onderzoekers, kan een machine zelfstandig talen creëren die voldoen aan taalkundige regels en toch verrassend origineel aanvoelen. Maar dit roept de vraag op of het om échte creativiteit gaat, dan wel om slechts een slimme imitatie.

Taalbouwen: een ambacht tussen wetenschap en kunst

Het bedenken van nieuwe talen, conlanging, is al lang een nichehobby. Denk aan het Na’vi uit Avatar of het Dothraki uit Game of Thrones: talen die door taalkundigen en fans met veel toewijding zijn opgebouwd. Joseph Windsor, theoretisch taalkundige aan de Universiteit van Calgary, weet hoe tijdrovend dit proces is. “Je moet niet alleen grammaticaregels bedenken die logisch in elkaar grijpen, maar ook woorden die ‘kloppen’, die de juiste sfeer oproepen”, legt hij uit. “Grammatica vertelt je waar een woord hoort, maar niet of het zich goed voelt.”

Dat laatste is precies waar AI moeite mee heeft. Toch lukt het ConlangCrafter om onverwachte combinaties te genereren, dankzij een willekeurige-getallengenerator die het systeem dwingt om buiten de gebaande paden te treden. Het resultaat is een taal die niet alleen functioneel is, maar ook verrassende structuren bevat die je in natuurlijke talen tegenkomt.

Hoe werkt het? Van schets tot woordenschat

ConlangCrafter begint met een taalschets: een soort handleiding waarin staat welke klanken de taal mag bevatten, hoe zinnen worden opgebouwd en welke grammaticaregels gelden. Vervolgens gebruikt de AI deze regels om nieuwe woorden te bedenken en Engelse zinnen naar de nieuwe taal te vertalen. De makers benadrukken dat het systeem geen vervanging is voor menselijke taalmakers, maar eerder een creatieve hulp. Morris Alper, medeontwikkelaar en machinelearning-onderzoeker, ziet zelfs potentie om taalevolutie te simuleren: “We zouden een uitstekende simulator voor menselijke taalevolutie kunnen bouwen.”

De grenzen van AI-creativiteit

Toch blijft de vraag: is dit écht creativiteit? Critici wijzen erop dat AI-systemen zoals ConlangCrafter geen bewustzijn hebben. Ze combineren bestaande patronen op nieuwe manieren, maar begrijpen niet waarom bepaalde klanken of woorden ‘mooi’ of ‘passend’ zijn. Christine Schreyer, taalkundige en antropologe, zag hoe de Na’vi-taal na de vertoning van Avatar door fans werd uitgebreid met zelfbedachte woorden en zelfs een Na’vi-versie van LOL. “Zulke evolutie ontstaat alleen door gebruik”, aldus Schreyer. Een AI kan weliswaar een taal maken, maar niet ervaren hoe die taal leeft en groeit in een gemeenschap.

Toekomstperspectief: AI als taallab

Voor de ontwikkelaars van ConlangCrafter is het systeem vooral een experiment. Ze hopen te ontdekken hoe taalmodellen (LLM’s) werken door te kijken hoe AI-gemaakte talen evolueren als ze aan andere AI-systemen worden geleerd. Beguš, een van de onderzoekers, ziet het als een manier om de grenzen van machinecreativiteit te verkennen. “De talen die we genereren, zijn niet alleen eindproducten, ze zijn ook gereedschap om te begrijpen hoe AI denkt.”

Conclusie: een stap vooruit, maar geen wonder

ConlangCrafter toont aan dat AI complexe, originele talen kan bedenken. Maar of dat ‘creatief’ is? Dat hangt af van hoe je creativiteit definieert. Voor taalliefhebbers blijft het menselijke gevoel voor taal – dat ongrijpbare ‘kloppen’ van een woord – voorlopig onvervangbaar. Toch opent deze technologie nieuwe deuren: voor taalkundig onderzoek, voor het testen van hypotheses over taalevolutie, en misschien zelfs voor nieuwe vormen van kunstzinnige expressie.

Bron: science.org