In 2023 was 85% van alle wetenschappelijke artikelen wereldwijd in het Engels geschreven. Dertig jaar eerder, in 1990, was dat nog 94%. Een daling van negen procentpunten – misschien niet spectaculair, maar wel een teken dat het taallandschap in de wetenschap aan het veranderen is. Dat blijkt uit een grote bibliometrische studie van de Universiteit van Montréal, waarin 88 miljoen artikelen en conferentieverslagen uit de periode 1990–2023 zijn geanalyseerd, samen met meer dan 1,48 miljard vermeldingen.

De onderzoekers, onder leiding van Carolina Pradier en Vincent Larivière, publiceerden hun bevindingen in het Journal of the Association for Information Science and Technology. Hun conclusie: het Engels blijft dominant, maar andere talen winnen langzaam aan invloed, met verrassende gevolgen voor de diversiteit, gelijkheid en zichtbaarheid van wetenschappelijke kennis.

Engels groeit in absolute aantallen, maar verliest relatief terrein

Laten we één ding duidelijk stellen: het Engels is niet in absolute zin aan het afnemen. Het aantal artikelen in het Engels is de afgelopen dertig jaar meer dan vervijfvoudigd: van ongeveer 877.000 in 1990 naar bijna 5 miljoen in 2023. Toch daalt het aandeel, omdat andere wetenschappelijke gemeenschappen steeds vaker in hun eigen taal publiceren.

Hier ontstaat een opvallende paradox: hoewel slechts 85% van de artikelen in het Engels wordt geschreven, verwijzen 98,89% van alle vermeldingen naar Engelstalige bronnen. Zelfs in landen waar het minst in het Engels wordt gepubliceerd – zoals Indonesië, Brazilië, Ecuador of Angola – is minstens 92% van de geciteerde literatuur Engelstalig.

Carolina Pradier, hoofdauteur van de studie, legt uit:
“Aan de ene kant is er de taal waarin wetenschappers hun artikelen schrijven. Aan de andere kant zijn er de studies waar ze op voortbouwen. Onderzoekers die niet in het Engels publiceren, moeten toch dialoog voeren met een wetenschappelijke literatuur die voor het overgrote deel in het Engels is geschreven.”

De opmars van het Indonesisch: een succesverhaal

Een van de meest opvallende bevindingen is de snelle groei van het Indonesisch. In de vroege jaren 90 was deze taal nog nauwelijks vertegenwoordigd in internationale databanken. Nu is ze goed voor 2,69% van alle wereldwijde publicaties, meer dan het Frans of Duits.

Deze stijging is geen toeval. In 2014 vaardigde de Indonesische overheid een decreet uit dat alle universitaire publicaties vrij toegankelijk online moesten zijn. Dit leidde tot een massale adoptie van Open Journal Systems (OJS), een open-sourceplatform voor wetenschappelijke tijdschriften. Hierdoor ontstonden duizenden lokaal beheerde, betaalbare tijdschriften, die vooral in het Bahasa Indonesia publiceren.

Deze tijdschriften richten zich voornamelijk op een nationaal publiek: studenten, onderzoekers en professionals die werken aan lokaal relevante onderwerpen zoals landbouw, volksgezondheid en sociale wetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 50% van de Indonesische universiteitstijdschriften voornamelijk in het Indonesisch verschijnt, 28% in het Engels en de rest tweetalig.

Pradier ziet hierin een voorbeeld van hoe een nationaal wetenschapsbeleid de taaldiversiteit kan bevorderen:
“Deze groei is bijna uit het niets opgebouwd. In Latijns-Amerika groeiden het Spaans en Portugees juist dankzij bestaande infrastructuren zoals Latindex, SciELO en Redalyc, die een relatief autonoom wetenschappelijk ecosysteem mogelijk maakten.”

Frans en Duits in vrije val

Aan de andere kant van het spectrum zien we een sterke daling van het Frans en Duits. In 1990 was het Frans nog de tweede taal van de wetenschap, met 2,14% van alle gepubliceerde artikelen. In 2023 was dat gedaald tot 1,06% – ver achter het Indonesisch, Portugees en Spaans. Het Duits daalde in dezelfde periode van 1,38% naar 1,23%.

Pradier ziet hier een structurele verklaring voor: de belangrijkste Franstalige gemeenschappen – Frankrijk en Québec – zijn sterk geïntegreerd in de dominante Engelstalige wetenschappelijke circuits. Ze hebben de middelen om in het Engels te publiceren en toegang te krijgen tot Engelstalige literatuur. Landen die minder afhankelijk zijn van impactfactoren (een maatstaf die vaak gebaseerd is op vermeldingen in Engelstalige tijdschriften) bouwen juist eigen, onafhankelijke netwerken op.

“Beleidskeuzes in de wetenschapsevaluatie spelen een cruciale rol. In Québec wordt veel waarde gehecht aan de impactfactor, wat publiceren in het Engels stimuleert. In Latijns-Amerika hechten ze juist meer waarde aan artikelen in de eigen taal.”

Toch is er één gebied waar het Frans zich weerbaar toont: de mens- en sociale wetenschappen. In Franse tijdschriften op dit gebied wordt in minder dan de helft van de gevallen naar Engelstalige bronnen verwezen. Pradier ziet dit als een ‘verzetsruimte’, waar lokaal gericht onderzoek en beter georganiseerde Franstalige netwerken een rol spelen.

De schaduwkanten van Engelstalige dominantie

De heerschappij van het Engels in de wetenschap is niet neutraal. Voor niet-moedertaalsprekers brengt het concrete nadelen met zich mee:

Meer tijd en moeite:
Onderzoekers die niet in het Engels als moedertaal publiceren, besteden tot wel twee keer zoveel tijd aan schrijven, reviseren en redigeren.

Hogere afwijzingspercentages:
Artikelen met ‘niet-natief’ Engels krijgen vaker taalkundige opmerkingen, afwijzingen of verzoeken om door een moedertaalspreker te laten nakijken – zelfs als de wetenschappelijke inhoud solide is.

Minder zichtbaarheid:
Studies tonen aan dat identieke samenvattingen als wetenschappelijk beter worden beoordeeld als ze in vloeiend, ‘moedertaal’-Engels zijn geschreven.

Twee aanbevelingen voor een rechtvaardiger wetenschapssysteem

Op basis van hun bevindingen doen de onderzoekers twee concrete voorstellen:

Open access-beleid:
Zorg voor vrije toegang tot wetenschappelijke publicaties, zodat onderzoek in alle talen beschikbaar en zichtbaar is.

Hervorming van evaluatiesystemen:
De huidige focus op het aantal vermeldingen stimuleert publiceren in het Engels. Pradier pleit voor een systeem dat ook kwaliteit en lokale relevantie meeneemt:

“Als we alleen naar vermeldingen kijken, blijven we het Engels bevorderen. Een evaluatie zou ook rekening moeten houden met de impact binnen de eigen gemeenschap.”

De blinde vlekken van de studie: Chinees en Russisch onderbelicht

De studie van Pradier en haar team is gebaseerd op OpenAlex en Dimensions, twee grote databanken. Het probleem is dat deze Chinees, Russisch en Koreaans slecht dekken. Terwijl China jaarlijks miljoenen artikelen in het Mandarijn publiceert (vaak via platforms als CNKI), toont de studie deze taal nauwelijks als groeier.

Uit schattingen blijkt dat het aandeel van het Chinees in de wereldwijde wetenschappelijke productie waarschijnlijk 10-20% bedraagt, niet de 1-2% die in de analyse naar voren komt. Het Russisch zou goed zijn voor 1-3%. Het Indonesisch daarentegen is oververtegenwoordigd in westerse databanken ten opzichte van zijn werkelijke gewicht.

Pradier benadrukt:
“De statistieken kunnen een vertekend beeld geven. Het Chinees is wetenschappelijk enorm, maar ondergeïndexeerd, terwijl het Indonesisch juist goed zichtbaar is in westerse databanken.”

Voordelen voor moedertaalsprekers Engels

De dominantie van het Engels brengt structurele voordelen met zich mee voor moedertaalsprekers:

Minder cognitieve belasting:
Ze hoeven geen extra tijd te besteden aan vertalen, redigeren of taalkundige correcties.

Minder afwijzingen:
Hun artikelen worden minder vaak afgewezen om taalkundige redenen.

Betere netwerkmogelijkheden:
In conferenties, seminars en informele discussies hebben ze een natuurlijk voordeel. Ze beheersen de culturele codes en kunnen makkelijker meedoen aan debatten, vraagsessies en netwerkevenementen.

Onderzoek toont aan dat niet-moedertaalsprekers minder deelnemen aan discussies tijdens internationale conferenties. Ze stellen minder vragen, grijpen minder snel in en blijven vaker aan de zijlijn staan, vooral tijdens Q&A-sessies, paneldiscussies en informele gesprekken.

Wat vind jij?

Is het tijd voor een wetenschapssysteem dat meertaligheid omarmt? Of is het Engels onvermijdelijk als wereldwijde taal van de kennis? Laat het weten in de reacties!