Vergeten woorden en gepromote taalarmoede

Onlangs vroeg een aanzienlijk jongere collega of ik iets voor hem kon doen. “Vaneigens” (= natuurlijk) was mijn korte maar duidelijke antwoord, wat hem meteen de haast melancholische reactie “lang geleden dat ik dat woord nog hoorde” ontlokte. Die reactie verbaasde me. Voor mij is het oer-Vlaamse ‘vaneigens’ een behoorlijk alledaags woord, maar niet zo voor mijn jongere collega. Het was indertijd nochtans een vast en populair onderdeel van het programma Man bijt hond.

Jaarlijks komen er heel wat nieuwe woorden onze taal binnengeslopen. Maar geruisloos verdwijnen er grosso modo minstens zo veel. En dat is jammer. Gelukkig zijn er leuke initiatieven die de haast vergeten woorden terugbrengen, als is het maar voor even. Zoals de amusante Twitteraccount @wiezegtdatnog of het boek ‘1000 vergeetwoorden om te koesteren* van Van Dale.

Sta me toe even een zijweg te maken naar de muziekwereld. Spaanse onderzoekers onderzochten een half miljoen hits uit de periode 1955 tot 2010. Daaruit bleek dat de actuele liedjes veel meer op elkaar lijken dan in het verleden. De gebruikte akkoorden en de wijzigingen tussen de akkoorden zijn veel eenvoudiger. Dat maakt de muziek gemakkelijker om naar te luisteren, maar daardoor bevat hij weinig variatie. Daar is een reden voor. In de jaren vijftig en zestig was muziek veel artistieker en was het ook de bedoeling om een boodschap mee te geven. In de jaren zeventig en tachtig kwamen er nieuwe muziekinstrumenten, zoals de synthesizer, waarmee volop werd geëxperimenteerd. De huidige muziek dient vooral als ontspanning en er wordt dan ook veel minder geëxperimenteerd.

Zou het kunnen dat het met taal net zo is? Het mag heden ten dage niet te moeilijk zijn en zeker niet te veel energie vragen, dus maken we gebruik van eenvoudiger woorden en talloze leenwoorden, voornamelijk uit het Engels. Er een Nederlands woord voor verzinnen en ingang doen krijgen vraagt (te) veel moeite. Zou dat een deel van de reden zijn waarom de leesvaardigheid in Vlaanderen en Nederland in vrije val is? Want zodra er een ietwat moeilijk of onbekend woord in de tekst staat, weten de leerlingen niet meer waarover ze gaat.

Tegelijk zijn er talloze initiatieven om woorden te doen verdwijnen. En ze zijn niet altijd consequent. Er zijn knurften die onbesuisd maltentig germanismen afwijzen maar geen probleem hebben met überhaupt en sowieso. Andere hakketakken omdat we een in het Nederlands vertaalde Franse uitdrukking gebruiken, maar nemen zelf woorden als marechausseecroque-monsieur of retourneren in de mond. Ze verdienen een stevige muilpeer.

Het Instituut van de Nederlandse Taal deed eerder deze maand een oproep om woorden in te sturen die we in 2018 nooit meer willen horen. Morgen wordt de ‘winnaar’ bekendgemaakt. De media en zelfverklaarde taalliefhebbers doen er lustig aan mee. Wat een deerniswekkende en negatieve vertoning. Waarom moeten woorden verdwijnen uit de taal? Louter omdat we ze niet graag horen? Omdat we ze irritant vinden? Gebruik ze dan niet en palaver er niet over. Punt. Het is een navrant voorbeeld van flagrante taalarmoede.

Dit soort initiatieven fnuiken onze taal. Hoe meer woorden, hoe beter, toch? Hoe meer woorden we kennen, hoe beter onze woordenschat, hoe rijker onze taal. Om dezelfde reden verdienen de woorden van onze taalbuur (Nederland voor Vlamingen, Vlaanderen voor Nederlanders) geen hoon maar wel veel aandacht.

Ik stel dan ook voor om deze negatieve energie om te zetten in iets positiefs. Meer aandacht voor onze talloze mooie woorden, minder fascinatie voor fout geachte germanismen, meer moeite om een Nederlands alternatief te verzinnen voor leenwoorden. Kortom: meer en rijkere woorden. Wie doet mee?

* uit dit boek gebruikte ik in dit artikel enkele woorden. Kun jij ze vinden? (Als je ze niet vindt, is dat een goed teken, want dat betekent dat het met je talenkennis prima is gesteld! 🙂 )

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s