Het Indonesisch is de officiële taal van Indonesië, de taal van het bestuur, het onderwijs, de arbeidsmarkt en de nationale media. Hoewel de taal historisch uit het Maleis is voortgekomen, heeft ze zich daarvan onderscheiden door invloeden van regionale talen uit de archipel, moderne woordvorming en een bijzonder rijk cultureel leven.

Van Maleis naar Indonesisch

Op 17 augustus 1945 proclameerde Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesië, twee dagen nadat Japan had gecapituleerd. De tekst sprak van ‘Indonesia’, niet van Nederlands-Indië zoals de koloniale machthebbers het noemden. De term ‘Indonesië’ was halverwege de 19e eeuw bedacht door Britse wetenschappers, afgeleid van het Grieks voor ‘eilanden van India’.

In de jaren 1920 adopteerden nationalistische bewegingen deze naam als symbool van emancipatie. Op het Jeugdcongres van 1928 werd het Maleis, dat al eeuwenlang als handelstaal in de archipel fungeerde, officieel omgedoopt tot ‘bahasa Indonesia’ – het Indonesisch.

Waarom Maleis de basis werd

Het Maleis was al sinds de 7e eeuw vanuit het machtige handelsrijk Sriwijaya (Zuid-Sumatra) verspreid geraakt door de hele archipel. De Nederlanders gebruikten het vanaf de 17e eeuw als tweede bestuurstaal naast het Nederlands – ze vonden dat inheemsen geen Nederlands hoefden te spreken.

In de jaren 1930 ontwikkelde zich een moderne Indonesische literatuur die bewust afstand nam van zowel het ‘kinderlijke’ Maleis dat de Nederlanders gebruikten als het klassieke hof-Maleis.

Wat maakt het Indonesisch uniek?

Het Indonesisch verschilt om verschillende redenen van het Maleis dat in Maleisië wordt gesproken:

Taalkundige diversiteit: Indonesië kent ongeveer 700 talen. Slechts 10% van de Indonesiërs heeft Indonesisch als moedertaal. Hierdoor wordt de taal sterk beïnvloed door regionale talen. Volgens schattingen komt 40% van de Indonesische woordenschat uit talen als het Javaans, Soendanees en Minangkabau.

Sanskriet-invloeden: Er worden bewust nieuwe woorden ontleend aan het Sanskriet, de taal van hindoeïstische teksten. Dit sluit aan bij de hindoeïstisch-boeddhistische erfenis die vooral op Java nog steeds zichtbaar is.

Culturele dynamiek: Met meer dan 1300 etnische groepen kent Indonesië een enorme culturele diversiteit. De levendige kunst- en literatuurscene creëert voortdurend nieuwe taalvormen die het dagelijks leven weerspiegelen.

Een linguïstisch succesverhaal

Het Indonesisch verbindt 280 miljoen Indonesiërs – de op drie na grootste bevolking ter wereld – verspreid over 16.000 eilanden. Het geeft hen een gevoel van nationale eenheid, ondanks hun enorme diversiteit.

Amerikaanse taalkundigen noemen dit “het meest spectaculaire linguïstische fenomeen van onze tijd” en een “miraculeus succes”. In 2023 werd het Indonesisch erkend als officiële taal van de UNESCO-conferentie, een bevestiging van zijn internationale betekenis.

Het verhaal van het Indonesisch laat zien hoe een handelstaal kan uitgroeien tot het bindmiddel van een van de meest diverse naties ter wereld – een taal die zowel eenheid schept als ruimte biedt voor regionale verschillen.