Een analyse van duizend examenwerkstukken van basisschoolleerlingen uit Québec legt pijnlijk bloot waar het Frans van de jongste generatie wringt. ‘Anfent’ (enfant), ‘on aurais’ (on aurait), ‘cher Madame’ (chère Madame): de fouten zijn talrijk, maar volgens experts niet hopeloos. Sterker nog, ze bieden een routekaart voor beter taalonderwijs.

Een unieke inkijk

Het ministerie van Onderwijs van Québec liet een steekproef analyseren van werkstukken uit het ministeriële schrijfexamen van groep 8. De leerlingen, elf en twaalf jaar oud, moesten in vier uur tijd een brief van zo’n 300 woorden schrijven aan hun docent met suggesties om de klas te interesseren voor nieuwsberichten. Ze mochten daarbij een woordenboek, een grammaticaboek en vervoegingstabellen raadplegen.

Het resultaat is een gedetailleerd overzicht van de meest voorkomende fouten, gecategoriseerd naar type. De cijfers zijn ontnuchterend, maar bieden ook houvast.

Spelling: het grootste struikelblok

De spellingfouten springen het meest in het oog. Maar liefst 87% van de leerlingen maakte minstens één spellingfout, en 37% maakte er vijf of meer. Voorbeelden uit de werkstukken: ‘anfent’ (enfant), ‘actualitée’ (actualité), ‘aujourdhui’ (aujourd’hui).

Volgens taalkundige Suzanne G. Chartrand wijzen deze fouten op een hardnekkige misvatting: dat het Frans vooral uit uitzonderingen zou bestaan. “Dat is onjuist, onjuist, onjuist”, benadrukt ze in de Canadese krant La Presse. Het Frans kent juist veel regelmatigheden, en die moeten herhaaldelijk worden ingeoefend.

Overeenkomst in getal: een terugkerend probleem

Bij 76% van de leerlingen ging het mis met het getal van woorden in relatie tot de betekenis: ‘chaque élèves’ (chaque élève), ‘les journal’ (les journaux), ‘les dernières découverte’ (les dernières découvertes).

De overeenkomst van lidwoorden leverde bij 48% minstens één fout op: ‘cet arguments sont’ (ces arguments sont), ‘tout les jours’ (tous les jours). Bij bijvoeglijke naamwoorden was dit 44%: ‘le premiers sport’ (le premier sport), ‘mes expériences scientifique’ (mes expériences scientifiques).

Vervoeging en vervoegingen met voornaamwoorden

De werkwoordsvervoeging in combinatie met een voornaamwoord bleek lastig voor 57% van de leerlingen: ‘tu pourraient’ (tu pourrais), ‘on aurais’ (on aurait), ‘ils termines’ (ils terminent).

Ook de gewone overeenkomst met het onderwerp leverde bij 40% problemen op: ‘l’actualité internationale pourraient les intéresser’ (pourrait), ‘les jeunes reste’ (restent), ‘la radio ne peux pas’ (ne peut pas).

Woordgeslacht: 40% struikelt

Het mannelijk of vrouwelijk karakter van woorden blijft een uitdaging. Veertig procent maakte hier minstens één fout: ‘cher Madame Francine’ (chère), ‘l’actualité international’ (internationale), ‘le domaine préférée’ (préféré).

Martin Lépine, die door La Presse werd geïnterviewd, wijst erop dat kinderen van wie de ouders ‘l’actualité internationale’ lezen in het voordeel zijn: zij zien dagelijks hoe dergelijke woorden worden geschreven. Het onderstreept nog maar eens het belang van lezen.

Waar zijn de naslagwerken?

Een opvallende kanttekening: hoewel leerlingen woordenboeken en grammatica mochten raadplegen, zijn die hulpmiddelen in veel klaslokalen simpelweg niet meer aanwezig. Ook de befaamde Bescherelle, het standaardwerk voor Franse vervoegingen, ontbreekt vaak.

Dit soort fouten pleit volgens Lépine voor veel meer schrijfoefening in de klas. “Door te herschrijven kunnen leerlingen zelf hun fouten leren herkennen.” Sommige fouten zijn zo flagrant dat het om onoplettendheid zou kunnen gaan.

Geen reden tot doemdenken

De geraadpleegde experts wijzen de gedachte af dat het Frans van jongeren in Québec achteruitgaat. “Er zijn altijd zuurpruimen die spreken over een tijd waarin iedereen een genie was”, zegt Lépine, “maar we mogen niet vergeten dat vele jaren geleden de meeste Québecois hun naam met een kruisje tekenden”.

Wel hadden de onderzoekers graag de syntaxisfouten geëvalueerd, wat nu niet is gebeurd.

---

Bron: Pour une école libre au Québec / La Presse, april 2025.